ATILGANLIK
İnsanların düşünebilme ,düşündüğünü karşısındakine iletebilme, onun düşüncelerini anlayabilme becerisi iletişimin aynı zamanda toplumsal yaşamın temelini oluşturur.Davranışların temelini ise bireylerin fizyolojik, sosyal ve duygusal ihtiyaçlarını giderme zorunluluğu oluşturur Bireyler bu ihtiyaçlarını karşılarken, çevresiyle etkileşim ve iletişim halindedirler. Kişilerin iletişimdeki beceri ve tutumlarına bağlı olarak kurduğu ilişkiler zaman zaman kendilerini engellenmiş, öfkeli,huzursuz, suçlu,değersiz gibi rahatsız edici duyguları yaşamalarına zemin hazırladığı gibi sakin, rahat,mutlu ve doyumlu bir yaşam sürmelerine de temel hazırlar
Duygularımız düşüncelerimiz ve davranışlarımız hak ettiğimiz yaşamı yaşayıp yaşamayacağımızı belirleyen etkenlerdir.Olumlu ve sağlıklı düşünme, olumlu benlik oluşumunu ve algılamasını sağlar. Olumlu bir benlik imgesi kazanmanın yolu kişinin kendisini sevmekten geçer .Kendini sevmek kendini kabullenmek ve özgüvenli olmaktır. Ayrıca bireylerin sahip oldukları ve doğuştan getirdikleri potansiyellerini zorlayarak kendilerini geliştirmeleri onların kendini tanıma becerisine sahip olmaları ile gerçekleşir Kendini tanıma;bireyin kendisiyle,düşünce ve duygularıyla ilişki kurması,kendinde olup biten duygusal ve düşünsel süreçlerle bir anlayışa kavuşmasıdır. Kendini tanıyan kişi, çevresindeki kişilerin kendisini nasıl etkilediğinin farkında olur, aynı zamanda ,kendisinin çevresindekileri nasıl etkilediğini bilir.
Kendini tanıma becerisinden yoksun olan bazı insanlar bir kısım pasif davranışları pekiştirildiği için veya gerekli bilgi ve becerilere sahip olmadıkları için atılgan olmayan davranış örüntüsü sergilerler.Sosyal gelişimin temelini oluşturan ve en önemli davranış şekillerinden birisi olarak kabul edilebilecek olan atılganlık(Zuroff, 1999),insan ilişkilerinde temel bir davranışsal özelliktir.
İnsanlar çevre ile olan ilişkileri sırasında duygu istek ve ilgilerini değişik davranış biçimleriyle ifade ederler. Bazen uygun davranış biçimlerinin gösterilmesinde başarısızlığa düşen birey çeşitli sorunlarla karşılaşır.Örneğin bazı bireyler çevre ile ilişkilerinde saldırgandırlar. İstediklerini elde ederken, duygularını ifade ederken diğer insanları küçük görür ve kırarlar. Bazı bireyler ise o kadar çekingendirler ki istediklerini elde etmekte güçlük çekerler, bu nedenle yetersizlik ve suçluluk duygularıyla doludurlar.
Hem saldırgan hem de çekingenliğin olumsuz sonuçları vardır. Saldırgan olan birey o an için istediklerini elde eder ancak çevrede istenmeyen kişi durumuna düşebilir. Çekingen birey ise gereksinimlerini tam olarak karşılayamamakta bunun sonucu olarak da bu bireylerde fizyolojik ,psikolojik ve sosyal doyumsuzluklar gözlenmektedir. İnsanlar arası ilişkilerin en olumlu biçimi ise atılganlıktır.
Atılgan bireyler,haklarının farkında olup diğerlerinin haklarına da saygı gösterirken olumlu ve olumsuz düşüncelerini açık ve dürüstçe ifade edip, kendi davranış,duygu ve düşünceleri ile tüm sorumlulukları alabilirler.(Baugh)
Atılganlık ile ilgili kaynaklar tarandığında bu konuda birçok farklı tanımlama olduğu bulunmuştur.
Atılganlığın –Assetiveness kelimesinin Oxford Dictionary deki karşılığı :The action of stating positively –olumlu ifade edilen eylem,declaring or claiming- açıkca söylemek veya iddia etmektir.(Deniz,1997) Türkiye de assertiveness kavramının karşılığı atılganlık olarak ifade edilmiştir.
Birçok araştırmacı atılganlığın duruma - özgü bir davranış olduğunu ileri sürmüştür. Atılganlığı "duruma özgü öğrenilmiş davranış” ve "yaşamak için geniş temelli kendini gerçekleştirme yaklaşımı" olarak tanımlamışlardır.
Alberti ve Emmons, atılganlığı " kişinin en fazla kazançlı çıkacak şekilde hareket etmesini, anlamsız kaygıya sahip olmadan kendi kendine ayakta durabilmesini, başkalarının haklarım çiğnemeden kendi haklarım ifade etmesini mümkün kılan " bir çeşit kişiler arası ilişki biçimi olarak tanımlamaktadırlar. Benzer olarak Lange ve Jakubowski atılganlığı “başkalarının haklarını ihlal etmeden dolaylı, dürüst ve uygun yollarla düşünce, duygu ve inançlarını ifade etmek için ayakta durma” olarak betimlemişlerdir (Uğur, 1996).
Lazarus (1973) atılgan davranışın dört ayrı tepki sınıfı içinde bölünmüş olduğunu göstermiştir;
Hayır diyebilme yeteneği;
Dilekte bulunma ve rica etme yeteneği;
Olumlu ve olumsuz duygularım ifade etme yeteneği,
Genel konuşmaları başlatma, sürdürme ve sonlandırma yeteneği. (Uğur, 1996)
Girişkenlik, karşınızdaki kişinin hakkını göz ardı etmeden kendi hakkınızı, kendi duygu ve düşüncelerinizi açıklama becerisidir.( Tuna, 2000)
Girişkenlik; karşımızdaki kişilere olumlu ve olumsuz duygularımızı ifade edebilmek, gereksinim duyduğumuzda çevremizden yardım isteyebilmek, sağlıklı iletişim kurabilmek, kendi düşüncelerimizi rahatlıkla ifade edebilmek, karşımızdaki kişilerin düşüncesine saygı duymak, “hayır” diyebilmek ve anlamadığımız bir şeyi sorabilmektir (n.d.).
Yukarıda belirtilen atılganlık tanımlarından hareket ederek hemen hepsinde vurgulanan özellikleri içeren bir tanımlama yaparsak atılganlığı;bireyin olumlu ve olumsuz duygu ,düşünce ve arzularını başkalarının haklarını göz ardı etmeksizin ve konuda kaygı ve suçluluk duymaksızın ifade edebilmesi olarak tanımlanabilir (Uğur, 1996)
Atılganlığın davranışsal boyutu;hakkını savunma,ricaları istekleri belirtme ve geri çevirme ,selam verme ve alma,sevgi ve şefkati ifade etme,kendi fikirlerini belirtme,haklı öfke ve sıkıntıyı ifade etme. Kişisel boyutu ise arkadaşlar,tanıdıklar,eş,anne-baba,çocuklar,yabancılar gibi bireylerle olan ilişki şekli olarak vurgulanmaktadır.
Atılganlıktan yabancı kaynaklarda kişisel etkililik olarak da söz edilmektedir.Yani atılgan olan birey çevreyle daha etkili bir iletişim kurar.Ne kendinden ödün verir,ne de başkalarının hakkını çiğnemeye yönelir. Atılganlıkla özgüven arasında olumlu bir ilişki vardır. Atılganlık özgüveni etkileyebileceği gibi özgüven de atılganlığı etkiler.
Atılgan davranışın sistematik olarak gözlenmesi birçok davranış bilimcisinde,atılganlık eylemini oluşturan öğelerin var olduğu sonucunu doğurmuştur. Bu öğeleri şöyle sıralayabiliriz.
Gözle İletişim:Kişi ile konuşurken onunla etkili iletişim kurabilmek için söylenilenlerin içten olduğunu anlatabilmek için o kişiye doğrudan doğruya bakmak gerekir.
Vücudun Duruşu:Kişi ile konuşurken doğrudan doğruya onun yüzüne bakılır, dik oturulur onunla ilgilenildiği ortaya konulur Yollana mesajlar daha anlamlı olur.
Jestler:Uygun jestlerin anlatılanlara eşlik etmesi mesajı daha anlamlı kılar
Yüz İfadesi:Öfkesini anlatmak isteyen birisinin bunu gülerek ifade ettiğini hiç gördünüz mü? Bu olamaz davranışın atılgan olabilmesi içn yüz ifadesinin de yollanan mesaja uyum göstermesi gerekmektedir.
Ses Tonu:Fısıltı şeklinde monoton bir ses istenileni anlatmaya nasıl yetmezse bağırmakta diğer kişiyi savunmaya ittiği için atılgan olmak istenildiğinde birey ses tonunu çok iyi ayarlamalıdır. Konuşurken kendine güvenildiğini ilten ancak üstünlük kurmayan bir ses tonu ile konuşmak gerekir.
Zamanlama:Duraksama atılganlığın etkisini azalttığından genellikle spontan anlatım amaç olmalıdır. Ancak uygun bir zamanı seçmede yargı gereklidir. Örneğin patrondan bir şey isterken diğerlerinin yanında onunla konuşmak onu savunmaya itebilir.
İçerik:Ne söylenildiği önemliyse de nasıl söylenildiği yani mesajın iletilme biçimi çok daha önemlidir. Bu nedenle mesajı yolarken karşıdaki kişiyi savunmaya itmeden bireyin kendini ifade etmesi gerekmektedir. Diğerlerini küçültmek rencide etmek (saldırganlık) gerekmez. Duygular ifade edilerek daha spontan olunabilir. (atılganlık)
Atılganlık-kültür İlişkisi: Batıdaki yayınların çoğu atılganlığın bir grup öğrenilmiş tutumların ve değiştirilebilen iletişim yeteneklerinin bir ürünü olduğunu belirtmektedir. Özellikle Kuzey Amerika'daki görüşe göre atılganlık kültüre bağımlıdır.
Bu doğrultuda...
İçeriğin tamamını görüntülemek için lütfen giriş yapın.
Giriş yap veya üye ol.