ERGENLIK DÖNEMI I
Havighurst’a göre Ortaögretim ergenlik dönemindeki ögrenciler asagidaki psiko-sosyal durumdadirlar. Ögretmenlerimiz, ögrencilerin içinde bulunduklari bu zihinsel durumu dikkate alarak egitim-ögretim faaliyetlerini düzenlemelidirler.
1- Sosyal davranislari gelistirmeye devam etme
2- Bir yetiskin erkek yada kadin sosyal rolünü edinme
3- Yetiskinlerden bagimsiz , kendi duygusal özerkligini elde etme.
4- Bir meslege dogru yönelip , hazirlanmaya baslama
5- Evlilige ve bir aile kurmaya hazirlanmaya baslama
6- Toplumsal sorumluluklar almaya istekli olma ve toplumsal görevlerini yerine getirebilme
Kalitim, çevre ve zaman etkilesiminin yani sira gelisimde önemli olan üç temel ilke daha bulunmaktadir. Bu ilkelere göre ;
a) gelisim yordanabilir bir sira izler
b) gelisimde bireysel ayriliklar bulunmaktadir
c) yasamin degisik dönemlerinde farkli türden gelismeler önem kazanmaktadir.
1- ERGENLIK DÖNEMINDE
BEDENSEL BÜYÜME VE GELISME
Çocukluk döneminde göreceli olarak yavaslayan bedensel büyüme ve gelisme , ergenlik döneminde yeniden hizlanarak , bu dönem sonunda yetiskinlikteki yapisina ulasir.
Genç için hizli bir gelisim sürecine giren ergenlik dönemi, oldukça çalkantili bir dönemdir. Gençler ne “yetiskin” ne de “çocuk” olarak kabul edildikleri bu geçis dönemine uyum saglamakta güçlük çekerler. 11-12 ile 17-18 yaslari arasinda kaplayan ergenlik döneminde fizyolojik ve hormonal degisiklikler kendini gösterir. Cinsiyet hormonlarin salgilamaya basladigi ve bu hormonlarin vücuttaki öteki hormonlarla birlesmesi , kemik ve kaslardaki büyümeyi hizlandirir. Kizlarda ergenlik dönemine girildiginin belirtisi, adet kanamasinin görülmesidir. Bu duruma gögüslerdeki büyüme de eslik eder. Erkeklerde ise kizlardaki gibi ergenlik döneminin baslamasinin açik bir belirtisi bulunmamaktadir. Ancak vücutta killanmanin , cinsel organlarda büyüme ve sperm üretiminin baslamasi , ergenlik çagina geçis isaretleri olarak kabul edilmektedir. Ortalama olarak , ergenlik dönemine kizlarin 11-13 , erkeklerin 13-15 yaslari arasinda girdikleri kabul edilmekle birlikte , bu dönemin kesin sinirlari yoktur. Kuramsal olarak dönemin ortalarina gelindiginde kizlarin hemen hepsi , erkeklerin ise büyük bir kismi ergenlige ulasirlar. Ergenlige ulasma yasina bagli olarak bedensel görünüm de degisiklige ugramaktadir. Ergenlik öncesi çocuk görünümündeki bedensel yapi ergenlik sonrasi bir yetiskin görünümüne sahip olur. Kizlar , genel olarak erkeklerden daha önce ergenlik dönemine girdiklerinden , 11-12 yaslarinda boyca ve kiloca erkekleri geçerler. Ancak 16 yaslarina varildiginda , durum yine eski haline döner ve erkekler kizlardan daha uzun ve agir olur.
Geç ya da Erken Olgunlasma
Ergenlik çaginda oldukça hizli olan bedensel gelisim hizi bazi bireysel farkliliklar gösterir ve ayni yaslardaki gençlerin fiziksel görünüslerinden büyük farkliliklara yol açabilir. Bu dönemde gençlerin dis görünüsleri , benlik algilarini büyük ölçüde etkiler. Özellikle orta son , lise birinci siniflardaki ögrencilerin fiziksel yapilari arasinda büyük farkliliklar göze çarpar. Ayni yaslardaki ögrencilerin bazilari uzun boylari , gelismis yapilariyla bir yetiskin görünümün delerken ; bazilari çelimsiz yapilari , kisa boylari ile bir ilkokul ögrencisi görünüsündedirler. Gerçekten de ortaögretim kurumlarinin disinda hiçbir okulda , ayni yaslardaki ögrenciler arasinda , böylesine çarpici farkliliklar dikkati çekmez.
Ayni yaslardaki gençlerin , fiziksel gelisme açisindan birbirinden büyük farkliliklar göstermeleri onlari nasil etkilemektedir. ?
Bu soru birçok psikologun dikkatini çekmis ve arastirma konusu olmustur. Bu konuda yapilan arastirmalardan elde edilen genel bulgu, “beden imgesi”’nin yani bireyin kendi bedenini algilama biçiminin , geç yada erken olgunlasmaya bagli olarak , kizlari ve erkekleri farkli biçimlerde etkiledigini göstermektedir. Söz konusu arastirmalar ile ilgili bulgular söyle özetlenebilir. ( Biehler ve Snowman 1983; Sprinthall ve Sprinthall, 1977)
• Erken olgunlasanlar (EO) ile geç genç olgunlasanlar (GO) arasinda zeka bölümü ve sosyal ekonomik düzey açisindan anlamli bir farklilik bulunamamistir. Bununla birlikte üst sosya ekonomik düzeyden gelen ve yüksek zeka bölümüne sahip çocuklarin daha erken olgunlastiklarini gösteren bazi arastirma bulgulari da bulunmaktadir.
• EO erkek çocuklar , akranlari tarafindan daha çok ilgi görmekte ve lider olarak kabul edilmektedirler. Daha disa dönüktürler, karsi cinsle daha fazla ilgilidirler ve kültürel normlara daha kolay uym saglarlar. ( Ancak bu özellikler alt sosyal ekonomik düzeyde , orta ve üst sosyo ekonomik düzeye oranla daha yaygindir. )
• GO erkek çocuklari yasitlari arasindan pek popiler degillerdir. Ancak daha enerjik ve hareketlidirler. Dikkatleri üzerine toplayacak türden davranislari da daha sik gösterirler.
• EO kiz çocuklarini , yetiskinlik dönemlerinde yasitlari ile karsilastirdiklarinda daha çekingen olduklari gözlenmistir. Sosyal ve kisisel özellikleri açisindan da ortalama düzeyin altinda bir görünüm sergilemektedirler. Ancak orta ve üst sosyo ekonomik düzeyden gelenlerin , alt sosyo ekonomik düzeydekilere oranla kendilerine olan güvenleri daha fazladir.
• GO kiz çocuklari kendilerine daha güvenli , daha disa dönük ve yasitlari arasinda daha fazla benzerlik göstermektedirler.
1- Bedensel Yapilarin Ergenler Üzerindeki Etkileri
Ergenlik çagindaki gençlerin yasadiklari evlerin çogunda dikkati çeken tartisma konularindan biri , gençlerin ayna önünde geçirdikleri zamandir. Sürekli dis görünüsü inceleyerek saatlerce saçina sekil vermeye çalisan , yüzündeki sivilceyi örtmek için ugrasan gençlerin benzer davranislari , ailenin diger üyelerinin zaman zaman sabirlarini tasirarak öfkelenmelerine neden olur.
Ergenlik döneminde ortaya çikan düsünce sisteminde ve duygusal yapidaki degisikliklere bagli olarak gençler dikkatlerini kendi üstlerine , öteki dönemlere oranla çok daha fazla yogunlastirirlar. Çevrelerindeki hemen herkesin de kendileriyle ilgilendiklerine inanirlar. Onlara göre giysilerindeki bir uygunsuzluk , görünüslerindeki bir degisiklik çevrelerin hemen dikkatini çekecektir. Ergenlik çagina has bu “ben merkezci” düsünce yapisi beraberin, ergenlik çagindaki gençlerin az ya da çok hemen hepsinde gözlenen , dis görünüslerinin yeterince iyi olmadigina iliskin kaygilari da getirir. Önceki gelisim dönemlerinde pek sikayetçi olmadiklari boylari , kilolari ciltlerindeki bozukluklar gibi birçok seyden yakinmaya baslarlar. Ergenlik döneminde , çocukluk dönemlerinde rastlanmayan bir hizla beden yapisindaki oranlarda , dis görünümünde degisiklikler ortaya çikar. Ana-babalari , ögretmenleri kendilerine karsi uygun tutumlar gösteren ergenlik çagindaki gençler , kendilerinde olan degismeleri kolayca kabullenebilirler. Ancak gençlerin hepsi çevrelerindeki yetiskinlerden destek almaya ayni sansa sahip degillerdir ve bedenlerindeki hizli degisme ayak uydurmakta güçlük çekerler. Bazilari “ çevre tarafindan kabul edilebilmek için, en önemli sey dis görünüstür” gibi hatali düsüncelere kapilirlar. Kabul görmek için , dis görünüslerini , reklamlarda , filmlerde , gençlik dergilerinde gördükleri yada akranlari arasinda popüler olduklarini düsündüklerini modellere benzetmeye çalisirlar. Bununla birlikte bu çaba genellikle geçicidir; gençlerin çogu ergenlik dönemlerinin sonlarina dogru ben merkezci düsünceden de siyrilmalarina bagli olarak ve göreceli olarak daha bagimsiz ve daha tutarli bir dis görünüsü benimsemeye baslarlar.
Olumlu bir beden imgesi gelistirmek oldukça uzun bir zaman ve deneyim gerektirmektedir. Ergen , degisik kalip ve tutumlari deneye deneye , çocuklardaki kimliginden daha farkli bir benlik kavrami gelistirmeye baslar.“Bireyin kendisi, fiziksel ve sosyal çevresiyle olan etkilesimleri sonucu sahip oldugu kendine ait birtakim duygu, deger ve kavramlar sistemi” olarak tanimlanabilecek benlik kavraminin, birey tarafindan olumlu olarak algilanmasinin ve algilanan benligin kabul edilmesinin ruh sagligi...
İçeriğin tamamını görüntülemek için lütfen giriş yapın.
Giriş yap veya üye ol.