İNGİLTERE'DE PİAGET VE BRUNER'İN GÖRÜŞLERİNİN İLKÖĞRETİMDE TARİH ÖĞRETİMİNE YANSIMASI ÜZERİNE BİR ARAŞTIRMA
Araştırma Görevlisi Bahri ATA
Sınıf Öğretmenliği Anabilim Dalı
Sosyal Bilimler Enstitüsü Gazi Üniversitesi
Bu çalışma, İngiltere'de tarih öğretimine Piaget ve Bruner yaklaşımlarının etkisinden söz etmektedir. Tarihsel perspektif içerisinde, İngiltere'de çocuğun tarihte düşünmesi ve öğrenmesine ilişkin araştırmaların ve "Yeni Tarih" yaklaşımının tarih programının inşasına etkilerini göstermeye ve bu araştırmaları, Türkiye'de ilköğretim düzeyinde tarih öğretimine ilişkin yapılan araştırmalar ile karşılaştırmaya çalışmaktadır.
This paper mentions about the influence of Piagetian and Brunerian approaches to history teaching in England. It tries to show the effects of the researches about the children's thinking and learning in history and the "New History" on the rebuilding of the National History Curriculum in England, comparing to the researches on history teaching at the Elementary Education in Turkey in the historical perspective.
İngiltere, bilişsel psikolojinin bulgularını tarih öğretimine uygulamasıyla; çocuğun tarihte düşünmesi ve imgelemi; değişim, süreklilik, nedensellik kavramlarını algılamasına ilişkin deneysel çalışmalarıyla oldukça zengin malzeme sunmaktadır. Bu çalışmaların bulguları, İngiliz ulusal tarih öğretim programına yansımıştır.
Bu bildiride, 1995 Ulusal Tarih Programı'nın yapısı hakkında kısa bir bilgi verildikten sonra, bu yapıyı etkileyen "Yeni Tarih" anlayışından, çocuklara tarih öğretiminin psikolojik boyutlarına ilişkin deneysel çalışmalardan ve bu çalışmaların çıkış noktası olan Piaget ve Bruner'in görüşlerinin oluşturduğu tartışma ortamı tarihsel bir perspektif içinde ele alınacaktır. Daha sonra, Türkiye'deki ilköğretimde tarih öğretimine ilişkin çalışmalara deyinilecek ve İngiltere örneğinden hareketle, bir takım öneriler sunulacaktır.
A. İNGİLİZ ULUSAL TARİH PROGRAMININ YAPISI VE "YENİ TARİH" ANLAYIŞI
1988 Eğitim Reformu Yasası, İngiliz eğitim sisteminde sınav sisteminde, yerel eğitim otoritelerinin durumlarında köklü değişiklikler getirdi. En önemlisi ise, ilk defa İngiliz eğitim sisteminde Ulusal Programı yürürlüğe koymasıydı(Pring, 1989:69). Bu programa göre, 5-7 yaş arasındakiler 1. Anahtar Aşama'da, 7-11 yaş arasındakiler 2. Anahtar Aşama'da , 11-14 yaş arasındakiler 3. Anahtar Aşama'da , 14-16 yaş arasındakiler 4. Anahtar Aşama'da oldukları kabul edilmiştir. Çekirdek dersler ve temel dersler belirlendi. İngilizce, Matematik, Bilim çekirdek ders olarak kabul edilirken, Tarih'te temel derslerin başında yerini aldı(Dowson, 1995: 343-344). 1995'de yayımlanan, Tarih Programı da esas olarak 1988 Eğitim Reformuna dayalı olup, programın işleyiş aşamasında karşılaşılan güçlüklere göre değişikliklere uğramıştır.
1995 Tarih programı, çocuğa ne öğretileceğini gösteren Çalışma Programları ile Erişi Hedeflerini içermektedir. Her bir Anahtar Aşama'da, Çalışma Programı, Üniteler ve Anahtar Unsurlar belirlenmiştir.
1. Anahtar Aşama'da; çocuklar, geçmişteki insanların günlük yaşamda kullandıkları nesneleri, önemli kişilerin yaşam öykülerini, önemli tarihsel olayları öğrenirler. 2. Anahtar Aşama'nın üniteleri şunlardır; Britanya'da Romalılar, Anglo-Saksonlar ve Vikingler, Tudor döneminde Yaşam, Viktorya İngiltere'si, 1930'dan sonra İngiltere, Eski Yunan, Yerel Tarih, Avrupalı Olmayan Toplumların Tarihi'dir. 3. Anahtar Aşama'nın üniteleri şunlardır; Ortaçağ Britanyası 1066-1500, Birleşik Krallığın Oluşumu,1500-1700, 1750-1900 Arası Britanya, 20. Yüzyıl Dünyası, 1914'den Önce Avrupa Tarihinde Bir Dönem veya Dönüm Noktası, Avrupalı Olmayan Toplumun Tarihi.
Anahtar Unsurlar ise tarih biliminin yapısını ile ilgilidir. Bunlar; kronoloji, tarihsel bilginin derinliği ve genişliği, tarihin yorumları, tarihsel soruşturma, organizasyon ve iletişim gibi unsurlardan oluşmaktadır.
Programın ikinci kısmını Erişi Hedefleri oluşturmaktadır. Her bir Anahtar Aşama için çocuğun gösterebileceği performans, 8 Erişi Düzeyi ile gösterilmiştir. Örneğin 1. Anahtar Aşama'nın sonunda çocuk 1'den 3'e düzeylere, 2. Anahtar Aşama sonrası, 2'den 5'e uzanabileceği, 3. Anahtar Aşama'da, 3'den 8 düzeyine ulaşabileceği öngörülmüştür. Çok yetenekli öğrenciler için bir de normal dışı performans durumu belirlenmiştir(DFE, 1995, 1-15).
Bu program, günümüz İngiltere'sinde tarih öğretimine ilişkin tartışmalarda gelinen noktayı göstermesi açısından önemlidir. Program, "Yeni Tarih" öğretimi anlayışının ve çocuğun tarihte düşünmesine ilişkin 1960'lardan bugüne yapılan deneysel çalışmaların bulgularını yansıtmaktadır.
İngiltere'de Mary Price'in 1968'de yayımladığı "Tehlikedeki Tarih" (History in Danger) makalesi tarih öğretimi için önemli bir dönüm noktası olarak kabul edilmiştir. Bu makale, program reformu sırasında, okul programında tarih derslerinin etkililiğini ve yerini sorgulamayı gündeme getirerek, tarihin ilköğretim programındaki yerinin tehlikeye girdiğini haber veriyordu. Bu konuda G. R. Elton(1970:182), da ilköğretim çocuğuna "gerçek" tarih olan akademik tarihin öğretilmesi konusunda ciddi şüphelerinin olduğunu belirtmiştir. Tarih öğretmenleri; derslerinin, Sosyal Bilgiler adı altında toplulaştırılması görüşüne karşı, bağımsız bir disiplin ve farklı bir yapı olarak, Tarih'in öğrenilmesinin öğrenci de geliştireceği becerileri sıralamaya başladılar (Fitzgerald, 1983:93). Üstelik, 1969'da, İngiltere de tarih öğretimine ilişkin teorik çalışmaların ve öğretmen uygulamalarının yer aldığı Tarih Öğretimi (Teaching History) adlı dergi yayımlanmaya başladı.
İşte bu ortamda İngiltere'de "Yeni Tarih" anlayışı, ortaya çıktı. 'Yeni Tarih', 1970'lerde başlayan aslında o kadar yeni olmayan, 20. Yüzyılın başlarındaki tarih öğretmeni el kitaplarının da içerdiği bir yaklaşımdır. 1972'de Denis Schemilt'in yürüttüğü Okullar Konseyi 13-16 Yaş Arası Tarih adlı projenin (the Schools Council Project; History 13-16) temel felsefesini oluşturmuştu(Karabağ, 1998:26). "Yeni Tarih", öğrencilerin, tarih kaynaklarının yapısının ve nasıl kullanıldığının farkında olması gerektiğini vurgular(Hamlin,1994:131). Türkiye'de "Yeni Tarih" görüşü, okul tarihinin; sosyal ve iktisadi yakalaşımların, azınlıkların, kadınların yer alması gerektiği şekilde, yani içerik açısından ele alındı. Gerçekte, "Yeni Tarih" anlayışı, çocuk merkezlilik, "tarih çalışması" (doing history), tarihçi becerilerini geliştirme, soruşturma yöntemi, kanıtı yorumlama ve analiz etme, nedensellik, değişim, empati gibi temel kavramlar üzerinde inşa edilmiştir. İngiltere'de yeni tarih anlayışı G. R. Elton gibi tarihçiler tarafından eleştiriye uğramasına rağmen oldukça güncellik kazanmıştır. Çocuklara eskisi gibi okulda hikaye anlatan, kanıta dayanan çalışmaları ise üniversiteye bırakın görüş artık rağbet görmemektedir.
1970'lerde İngiltere'de bu tartışma zemini, tarih öğretimi ve pratiği açısından oldukça verimli bir ortam hazırladı. Coltham ve Fines'ın, 1971'de yayımladıkları "Tarih Çalışmasında Eğitimsel Hedefler" çalışması, Bloom Taksonomi'sinden hareketle, bir tarih öğretimi taksonomisi geliştirme örneği olma açısından oldukça önemlidir. Coltham ve Fines, 4 ana başlık altında tarih için 16 beceri belirlediler (Coltham,1993: Rogers, 1978:31). 1995'e gelindiğinde, bu taksonomik yaklaşım atılırken, taksonomik yaklaşımın öngördüğü beceriler, 8 düzeyde gösterilen Erişi Hedefleri içine serpiştirilmiştir(Nichol,1998:40).
İngiltere'de çocuğa yönelik tarih öğretiminin psikolojik problemlerine ilişkin olarak, E. A. Peel, Denis Schemilt, Hilary Cooper, Alaric Dickinson, Peter Lee, Roz Ashby, Jon Nichol amprik çalışmalar yapmışlardır. Bu tarih eğitimcileri, çocuğun tarihte düşünmesi, imgelemi; değişim, süreklilik, nedensellik kavramlarını algılamalarını araştırdılar. Örneğin, Coltham, 9-16 yaş arasındaki çocuklara çok kullanılan 6 tarih terimini sormuş, sadece 2 terim somut düzeyde tanımlanmış, hiç biri soyut düzeyde tanımlanmamıştır (Hallam, 1970: 166). Bu eğitimciler, kavramsal çerçeve olmadan...
Araştırma Görevlisi Bahri ATA
Sınıf Öğretmenliği Anabilim Dalı
Sosyal Bilimler Enstitüsü Gazi Üniversitesi
Bu çalışma, İngiltere'de tarih öğretimine Piaget ve Bruner yaklaşımlarının etkisinden söz etmektedir. Tarihsel perspektif içerisinde, İngiltere'de çocuğun tarihte düşünmesi ve öğrenmesine ilişkin araştırmaların ve "Yeni Tarih" yaklaşımının tarih programının inşasına etkilerini göstermeye ve bu araştırmaları, Türkiye'de ilköğretim düzeyinde tarih öğretimine ilişkin yapılan araştırmalar ile karşılaştırmaya çalışmaktadır.
This paper mentions about the influence of Piagetian and Brunerian approaches to history teaching in England. It tries to show the effects of the researches about the children's thinking and learning in history and the "New History" on the rebuilding of the National History Curriculum in England, comparing to the researches on history teaching at the Elementary Education in Turkey in the historical perspective.
İngiltere, bilişsel psikolojinin bulgularını tarih öğretimine uygulamasıyla; çocuğun tarihte düşünmesi ve imgelemi; değişim, süreklilik, nedensellik kavramlarını algılamasına ilişkin deneysel çalışmalarıyla oldukça zengin malzeme sunmaktadır. Bu çalışmaların bulguları, İngiliz ulusal tarih öğretim programına yansımıştır.
Bu bildiride, 1995 Ulusal Tarih Programı'nın yapısı hakkında kısa bir bilgi verildikten sonra, bu yapıyı etkileyen "Yeni Tarih" anlayışından, çocuklara tarih öğretiminin psikolojik boyutlarına ilişkin deneysel çalışmalardan ve bu çalışmaların çıkış noktası olan Piaget ve Bruner'in görüşlerinin oluşturduğu tartışma ortamı tarihsel bir perspektif içinde ele alınacaktır. Daha sonra, Türkiye'deki ilköğretimde tarih öğretimine ilişkin çalışmalara deyinilecek ve İngiltere örneğinden hareketle, bir takım öneriler sunulacaktır.
A. İNGİLİZ ULUSAL TARİH PROGRAMININ YAPISI VE "YENİ TARİH" ANLAYIŞI
1988 Eğitim Reformu Yasası, İngiliz eğitim sisteminde sınav sisteminde, yerel eğitim otoritelerinin durumlarında köklü değişiklikler getirdi. En önemlisi ise, ilk defa İngiliz eğitim sisteminde Ulusal Programı yürürlüğe koymasıydı(Pring, 1989:69). Bu programa göre, 5-7 yaş arasındakiler 1. Anahtar Aşama'da, 7-11 yaş arasındakiler 2. Anahtar Aşama'da , 11-14 yaş arasındakiler 3. Anahtar Aşama'da , 14-16 yaş arasındakiler 4. Anahtar Aşama'da oldukları kabul edilmiştir. Çekirdek dersler ve temel dersler belirlendi. İngilizce, Matematik, Bilim çekirdek ders olarak kabul edilirken, Tarih'te temel derslerin başında yerini aldı(Dowson, 1995: 343-344). 1995'de yayımlanan, Tarih Programı da esas olarak 1988 Eğitim Reformuna dayalı olup, programın işleyiş aşamasında karşılaşılan güçlüklere göre değişikliklere uğramıştır.
1995 Tarih programı, çocuğa ne öğretileceğini gösteren Çalışma Programları ile Erişi Hedeflerini içermektedir. Her bir Anahtar Aşama'da, Çalışma Programı, Üniteler ve Anahtar Unsurlar belirlenmiştir.
1. Anahtar Aşama'da; çocuklar, geçmişteki insanların günlük yaşamda kullandıkları nesneleri, önemli kişilerin yaşam öykülerini, önemli tarihsel olayları öğrenirler. 2. Anahtar Aşama'nın üniteleri şunlardır; Britanya'da Romalılar, Anglo-Saksonlar ve Vikingler, Tudor döneminde Yaşam, Viktorya İngiltere'si, 1930'dan sonra İngiltere, Eski Yunan, Yerel Tarih, Avrupalı Olmayan Toplumların Tarihi'dir. 3. Anahtar Aşama'nın üniteleri şunlardır; Ortaçağ Britanyası 1066-1500, Birleşik Krallığın Oluşumu,1500-1700, 1750-1900 Arası Britanya, 20. Yüzyıl Dünyası, 1914'den Önce Avrupa Tarihinde Bir Dönem veya Dönüm Noktası, Avrupalı Olmayan Toplumun Tarihi.
Anahtar Unsurlar ise tarih biliminin yapısını ile ilgilidir. Bunlar; kronoloji, tarihsel bilginin derinliği ve genişliği, tarihin yorumları, tarihsel soruşturma, organizasyon ve iletişim gibi unsurlardan oluşmaktadır.
Programın ikinci kısmını Erişi Hedefleri oluşturmaktadır. Her bir Anahtar Aşama için çocuğun gösterebileceği performans, 8 Erişi Düzeyi ile gösterilmiştir. Örneğin 1. Anahtar Aşama'nın sonunda çocuk 1'den 3'e düzeylere, 2. Anahtar Aşama sonrası, 2'den 5'e uzanabileceği, 3. Anahtar Aşama'da, 3'den 8 düzeyine ulaşabileceği öngörülmüştür. Çok yetenekli öğrenciler için bir de normal dışı performans durumu belirlenmiştir(DFE, 1995, 1-15).
Bu program, günümüz İngiltere'sinde tarih öğretimine ilişkin tartışmalarda gelinen noktayı göstermesi açısından önemlidir. Program, "Yeni Tarih" öğretimi anlayışının ve çocuğun tarihte düşünmesine ilişkin 1960'lardan bugüne yapılan deneysel çalışmaların bulgularını yansıtmaktadır.
İngiltere'de Mary Price'in 1968'de yayımladığı "Tehlikedeki Tarih" (History in Danger) makalesi tarih öğretimi için önemli bir dönüm noktası olarak kabul edilmiştir. Bu makale, program reformu sırasında, okul programında tarih derslerinin etkililiğini ve yerini sorgulamayı gündeme getirerek, tarihin ilköğretim programındaki yerinin tehlikeye girdiğini haber veriyordu. Bu konuda G. R. Elton(1970:182), da ilköğretim çocuğuna "gerçek" tarih olan akademik tarihin öğretilmesi konusunda ciddi şüphelerinin olduğunu belirtmiştir. Tarih öğretmenleri; derslerinin, Sosyal Bilgiler adı altında toplulaştırılması görüşüne karşı, bağımsız bir disiplin ve farklı bir yapı olarak, Tarih'in öğrenilmesinin öğrenci de geliştireceği becerileri sıralamaya başladılar (Fitzgerald, 1983:93). Üstelik, 1969'da, İngiltere de tarih öğretimine ilişkin teorik çalışmaların ve öğretmen uygulamalarının yer aldığı Tarih Öğretimi (Teaching History) adlı dergi yayımlanmaya başladı.
İşte bu ortamda İngiltere'de "Yeni Tarih" anlayışı, ortaya çıktı. 'Yeni Tarih', 1970'lerde başlayan aslında o kadar yeni olmayan, 20. Yüzyılın başlarındaki tarih öğretmeni el kitaplarının da içerdiği bir yaklaşımdır. 1972'de Denis Schemilt'in yürüttüğü Okullar Konseyi 13-16 Yaş Arası Tarih adlı projenin (the Schools Council Project; History 13-16) temel felsefesini oluşturmuştu(Karabağ, 1998:26). "Yeni Tarih", öğrencilerin, tarih kaynaklarının yapısının ve nasıl kullanıldığının farkında olması gerektiğini vurgular(Hamlin,1994:131). Türkiye'de "Yeni Tarih" görüşü, okul tarihinin; sosyal ve iktisadi yakalaşımların, azınlıkların, kadınların yer alması gerektiği şekilde, yani içerik açısından ele alındı. Gerçekte, "Yeni Tarih" anlayışı, çocuk merkezlilik, "tarih çalışması" (doing history), tarihçi becerilerini geliştirme, soruşturma yöntemi, kanıtı yorumlama ve analiz etme, nedensellik, değişim, empati gibi temel kavramlar üzerinde inşa edilmiştir. İngiltere'de yeni tarih anlayışı G. R. Elton gibi tarihçiler tarafından eleştiriye uğramasına rağmen oldukça güncellik kazanmıştır. Çocuklara eskisi gibi okulda hikaye anlatan, kanıta dayanan çalışmaları ise üniversiteye bırakın görüş artık rağbet görmemektedir.
1970'lerde İngiltere'de bu tartışma zemini, tarih öğretimi ve pratiği açısından oldukça verimli bir ortam hazırladı. Coltham ve Fines'ın, 1971'de yayımladıkları "Tarih Çalışmasında Eğitimsel Hedefler" çalışması, Bloom Taksonomi'sinden hareketle, bir tarih öğretimi taksonomisi geliştirme örneği olma açısından oldukça önemlidir. Coltham ve Fines, 4 ana başlık altında tarih için 16 beceri belirlediler (Coltham,1993: Rogers, 1978:31). 1995'e gelindiğinde, bu taksonomik yaklaşım atılırken, taksonomik yaklaşımın öngördüğü beceriler, 8 düzeyde gösterilen Erişi Hedefleri içine serpiştirilmiştir(Nichol,1998:40).
İngiltere'de çocuğa yönelik tarih öğretiminin psikolojik problemlerine ilişkin olarak, E. A. Peel, Denis Schemilt, Hilary Cooper, Alaric Dickinson, Peter Lee, Roz Ashby, Jon Nichol amprik çalışmalar yapmışlardır. Bu tarih eğitimcileri, çocuğun tarihte düşünmesi, imgelemi; değişim, süreklilik, nedensellik kavramlarını algılamalarını araştırdılar. Örneğin, Coltham, 9-16 yaş arasındaki çocuklara çok kullanılan 6 tarih terimini sormuş, sadece 2 terim somut düzeyde tanımlanmış, hiç biri soyut düzeyde tanımlanmamıştır (Hallam, 1970: 166). Bu eğitimciler, kavramsal çerçeve olmadan...
İçeriğin tamamını görüntülemek için lütfen giriş yapın.
Giriş yap veya üye ol.