KADIN CİNSEL FONKSİYON BOZUKLUĞUNDA TANI
Dr. Ahmet Soylu
İnönü Üniversitesi Tıp Fakültesi
Üroloji Anabilim Dalı-Malatya
Kadın cinsel fonksiyon bozukluğu (KCFB) organik, psikolojik ve sosyal pek çok nedene bağlı oluşan, çok boyutlu bir sağlık sorunudur. Yaşa bağımlıdır, sıklıkla ilerleyicidir ve prevalansı sanılandan daha yüksektir. Amerika Birleşik Devletlerinde kadınların % 30-50 sinde KCFB olduğu belirtilmektedir(1). Amerika Ulusal Sağlık ve Sosyal Yaşam Araştırmasında 1749 kadının % 43'ünde 1410 erkeğin ise % 31'inde cinsel işlev bozukluğu saptandığı bildirilmiştir. Bu geniş çalışmada KCFB sıklığının ek bir sağlık sorunu bulunması, üriner sistem semptomlarının varlığı, sosyoekonomik düzeyin düşük olması, cinsel şiddete maruz kalma (cinsel taciz-tecavüz), stres ve emosyonel faktörler ile arttığı gösterilmiştir (2). Ülkemizde ise Çayan ve ark.larının 179 kadında yaptığı çalışmada KCFB'nin yaş ilerledikçe arttığı saptanmıştır. (18-27 yaş % 21.7, 28-37 yaş % 25.5, 38-47 yaş % 53.5, 48-57 yaş % 65.9, 58-67 yaş % 92.9). Bu çalışmada da düşük eğitim düzeyi, bir işte çalışmama, ek bir kronik hastalık bulunması, doğum sayısının fazlalığı, menopoz gibi faktörlerin cinsel fonksiyonları olumsuz etkilediği tespit edilmiştir (3).
Kadın cinsel cevabını Masters ve Jonnson 4 faza (uyarılma, plato, orgazm=doyum, çözülme) Kaplan ise 3 faza (istek, uyarı, orgazm) ayırmakta ve KCFB'leride buna göre sınıflandırılmaktaydı (1). AFUD'un (American Foundation of Urologic Disease) 2000 yılında ki konsensus toplantısında kadın cinsel fonksiyonu 4 sınıfa ayrılmış ve bozukluklarda buna göre aşağıdaki şekilde sınıflandırılmıştır (4).
1. Cinsel istek bozuklukları
-Azalmış cinsel istek bozukluğu
-Cinsel tiksinti bozukluğu
2. Cinsel uyarılma bozukluğu
3. Orgazmik bozukluklar
4. Cinsel ağrı bozuklukları
-Disparoni
-Vajinismus
-Diğer cinsel ağrı bozuklukları
Bu sınıflamada belirtilen her bir KCFB'na nörojenik, musküler, endokrin-hormonal, vasküler, psikolojik faktörler ve çeşitli ilaçlar neden olabilmektedir (1).
Nörojenik nedenler içerisinde serebro vasküler olaylar, tümörler, dejeneratif hastalıklar, multiple skleroz ve benzeri pek çok patoloji merkezi sinir sistemini etkileyerek KCFB'na neden olabilir. İatrojenik (özellikle jinekolojik ve pelvik cerrahiler) ve travmatik sinir yaralanmaları ile periferik nöropati yapan başta diabetes mellitus gibi patolojiler de periferik sinir sistemini etkileyerek KCFB'na yol açabilir. Diabette KCFB periferik nöropati yanısıra hormonal, vasküler ve psikolojik faktörlere de bağlı oluşmaktadır. Erol ve ark.ları Tip II diabetik genç kadınların (ortalama yaş 38,8 yıl) Index of Female Sexual Function (IFSF) skorlarının kontrollere göre anlamlı derecede azaldığını saptamışlardır. (Diabetikler: 29.3±6.4, Kontroller: 37.7±3.5, p<0.05). Bu çalışmada diabetik kadınlarda saptanan KCFB'lerin sırasıyla libidoda azalma (%77), klitoral duyarlılıkta azalma (%62.5), orgazm bozukluğu (%49), vajinal rahatsızlık hissi (%41.6), vajinal kuruluk (%37.5) olduğu belirtilmiştir (5).
Pelvik taban kasları kadın cinsel cevabı ve uyarılmasına önemlidir. Bulbokavernöz ve iskiokavernöz kaslar orgazm sırasındaki istemsiz ritmik kontraksiyonlardan sorumludur. Yine bu kaslar istemli kasılmalarıyla kadının ve erkek partnerinin orgazmına katkı sağlar ve orgazmın şiddetini artırırlar. Levator ani orgazm ve vajinal kavrama sırasında motor cevabın ayarlanmasını sağlar. Bu kasların hipertonik olması ve istemsiz kasılmalarına bağlı vajinismus gelişmekte veya disparoni ve diğer seksüel ağrılı durumlar ortaya çıkmaktadır. Hipotonik olmaları ise vajinal hissin azalmasına (hipoanestezi), koital anorgazmiye ve cinsel ilişki veya orgazm sırasında üriner inkontinansa yol açabilir. Bu kasların iatrojenik nedenlerle veya travma nedeniyle hasarlanması, myastenia gravis ve kas hastalıklarından etkilenmeleri KCFB'na neden olabilir (1).
"Klitoral ve Vajinal Vasküler Yetmezlik Sendromu" olarak adlandırılan iliohipogasrik/pudendal arteryel yatağın aterosklerozisine sekonder genital kan akımının azalması vasküler nedenler içerisinde önemlidir. Aortoiliak veya aterosklerozise sekonder azalmış pelvik kan akımı vajinal duvar ve klitoral düz kaslarda fibrozise yol açabilir. Bunun sonucu vajinal kuruluk ve disparoni görülebilir. Ateroskleroz oluşturulan hayvanların histomorfometrik incelemesinde klitoral kavernöz arter duvarında kalınlaşma, korporeal düz kaslarda kayıp, kollajen içeriğinde artma tespit edilmiştir. İliohipogasrik/pudendal arteryel yatağın travmatik zedelenmesine neden olan pelvis kırıkları, künt travmalar, cerrahi yaralanma ve kronik olarak perineal basının artmasına neden olan bisiklete binmede KCFB'na neden olabilir (1).
Hormonal nedenler içerisinde östrojen ve testesteron seviyesinin azalmasına yol açan hipotalamik-pitüiter aks disfonksiyonu, menapoz, prematür ovarian yetmezlik, tıbbi veya cerrahi kastrasyon, doğum kontrolü için uzun süre oral kontraseptif kullanılması önemlidir. Östrojen azalması istek kaybına, disparoniye, cinsel aktivite sayısında azalmaya, genital duyarlılıkta azalmaya, orgazma ulaşmada zorluğa, testesteron azalması ise cinsel uyarı, libido, genital duyarlılık ve orgazmda azalmaya neden olmaktadır (1).
Kadın cinsel fonksiyon bozukluğuna pek çok ilaç neden olmaktadır. Bu ilaçlar Tablo 1'de özetlenmiştir.
Tablo 1: Kadın cinsel fonksiyon bozukluğuna neden olabilen ilaçlar (1)
Antihipertansifler
(1-(2 blokerler (clonidine, reserpine, prazosin)
ß-blokerler (propranolol, metoprolol)
Ca kanal blokerleri (diltiazem, nifedipine)
Diüretikler (hydrochlorothiazid)]
Kemoterapötikler
Alkilleyici ajanlar (busulfan, chlorambucil, cyclophosphamide)
Merkezi Sinir Sistemine etkili ajanlar
Antikolinerjikler (diphenhydramine),
Antikonvülzanlar (carpamazepine, phenobarbital, phenytoin)
Antidepresanlar (monoam inoksidaz inhibitörleri, trisiklik antidepresanlar, selektif seratonin reuptake inhibitörleri)
Antipsikotikler (phenothiazins, butyrophenones)
Narkotikler (oxycodone),
Sedatifler /Anksiyolitikler (benzodiazepines)
Hormonlara etkili ajanlar
Antiandrojenler (cimetidine, spironolactone),
Antiöstrojenler (tamoxifen, raloxifene),
Oral kontraseptifler
Kişinin kendini beğenmesi, vücut imajı, partneri ile karşılıklı ilişkisi cinsel cevapta önemli rol oynar. Depresyon, psikolojik ve ruhsal durum bozuklukları cinsel işlev bozukluğu nedeni olabilir.
KCFB'lerin tanısın da anamnez çok önemlidir. Yukarıda sayılan risk faktörleri ve KCFB nedenleri ayrıntılı olarak sorgulanmalıdır. Bu amaçla kadın cinsel cevabı evrelerini ayrıntılı olarak değerlendiren sorgulama formları kullanılabilir. 21 soruluk BISF-W (The brief index of sexual functioning for women) seksüel düşünce/cinsel arzu, uyarılma, seksüel aktivite frekansı, seksi kabul etme/sekse başlama, zevk/orgazm, cinsel ilişki tatmini ve seksüel fonksiyonu etkileyen problemleri sorgulamaktadır. FSFI (The Female Sexual Functioning Index) özellikle cinsel uyarılma bozukluğunu test eden 19 soruluk [lubrikasyon (4 soru), uyarılma (4 soru), cinsel arzu (2 soru), ağrı (3 soru), orgazm (3 soru), tatmin (3 soru)] bir sorgulama formudur ve her iki formun da geçerlilik çalışmaları yapılmıştır. Bunların yanı sıra IFSF (Index of Female Sexual Function), FIEI (Female Invention Efficacy Index), Female Sexual Distress Scale, DISF/DISF-SR (The Derogatis inteview for sexual functioning) gibi sorgulama formları da kullanılabilir (6).
Hastanın psikososyal olarak değerlendirilmesinin yanı sıra ayrıntılı jinekolojik muayeneyi içeren genel fizik muayenesi önemlidir. Hormon profilinde LH, FSH, prolaktin, total ve serbest testesteron, seks hormon bağlayıcı globulin ve östradiol seviyelerine bakılmalıdır. Kan şekerinin yanı sıra KC enzimleri, lipid profili ve tiroid fonksiyon testleri de önemlidir.
Özellikle vasküler patolojilerin saptanmasında genital kan akımının değerlendirilmesi çok önemlidir. Doppler ultrasonografi ile klitoral, labial, üretral ve vajinal pik sistolik ve diastol sonu akım hızları ölçülür. Vajinal...
Dr. Ahmet Soylu
İnönü Üniversitesi Tıp Fakültesi
Üroloji Anabilim Dalı-Malatya
Kadın cinsel fonksiyon bozukluğu (KCFB) organik, psikolojik ve sosyal pek çok nedene bağlı oluşan, çok boyutlu bir sağlık sorunudur. Yaşa bağımlıdır, sıklıkla ilerleyicidir ve prevalansı sanılandan daha yüksektir. Amerika Birleşik Devletlerinde kadınların % 30-50 sinde KCFB olduğu belirtilmektedir(1). Amerika Ulusal Sağlık ve Sosyal Yaşam Araştırmasında 1749 kadının % 43'ünde 1410 erkeğin ise % 31'inde cinsel işlev bozukluğu saptandığı bildirilmiştir. Bu geniş çalışmada KCFB sıklığının ek bir sağlık sorunu bulunması, üriner sistem semptomlarının varlığı, sosyoekonomik düzeyin düşük olması, cinsel şiddete maruz kalma (cinsel taciz-tecavüz), stres ve emosyonel faktörler ile arttığı gösterilmiştir (2). Ülkemizde ise Çayan ve ark.larının 179 kadında yaptığı çalışmada KCFB'nin yaş ilerledikçe arttığı saptanmıştır. (18-27 yaş % 21.7, 28-37 yaş % 25.5, 38-47 yaş % 53.5, 48-57 yaş % 65.9, 58-67 yaş % 92.9). Bu çalışmada da düşük eğitim düzeyi, bir işte çalışmama, ek bir kronik hastalık bulunması, doğum sayısının fazlalığı, menopoz gibi faktörlerin cinsel fonksiyonları olumsuz etkilediği tespit edilmiştir (3).
Kadın cinsel cevabını Masters ve Jonnson 4 faza (uyarılma, plato, orgazm=doyum, çözülme) Kaplan ise 3 faza (istek, uyarı, orgazm) ayırmakta ve KCFB'leride buna göre sınıflandırılmaktaydı (1). AFUD'un (American Foundation of Urologic Disease) 2000 yılında ki konsensus toplantısında kadın cinsel fonksiyonu 4 sınıfa ayrılmış ve bozukluklarda buna göre aşağıdaki şekilde sınıflandırılmıştır (4).
1. Cinsel istek bozuklukları
-Azalmış cinsel istek bozukluğu
-Cinsel tiksinti bozukluğu
2. Cinsel uyarılma bozukluğu
3. Orgazmik bozukluklar
4. Cinsel ağrı bozuklukları
-Disparoni
-Vajinismus
-Diğer cinsel ağrı bozuklukları
Bu sınıflamada belirtilen her bir KCFB'na nörojenik, musküler, endokrin-hormonal, vasküler, psikolojik faktörler ve çeşitli ilaçlar neden olabilmektedir (1).
Nörojenik nedenler içerisinde serebro vasküler olaylar, tümörler, dejeneratif hastalıklar, multiple skleroz ve benzeri pek çok patoloji merkezi sinir sistemini etkileyerek KCFB'na neden olabilir. İatrojenik (özellikle jinekolojik ve pelvik cerrahiler) ve travmatik sinir yaralanmaları ile periferik nöropati yapan başta diabetes mellitus gibi patolojiler de periferik sinir sistemini etkileyerek KCFB'na yol açabilir. Diabette KCFB periferik nöropati yanısıra hormonal, vasküler ve psikolojik faktörlere de bağlı oluşmaktadır. Erol ve ark.ları Tip II diabetik genç kadınların (ortalama yaş 38,8 yıl) Index of Female Sexual Function (IFSF) skorlarının kontrollere göre anlamlı derecede azaldığını saptamışlardır. (Diabetikler: 29.3±6.4, Kontroller: 37.7±3.5, p<0.05). Bu çalışmada diabetik kadınlarda saptanan KCFB'lerin sırasıyla libidoda azalma (%77), klitoral duyarlılıkta azalma (%62.5), orgazm bozukluğu (%49), vajinal rahatsızlık hissi (%41.6), vajinal kuruluk (%37.5) olduğu belirtilmiştir (5).
Pelvik taban kasları kadın cinsel cevabı ve uyarılmasına önemlidir. Bulbokavernöz ve iskiokavernöz kaslar orgazm sırasındaki istemsiz ritmik kontraksiyonlardan sorumludur. Yine bu kaslar istemli kasılmalarıyla kadının ve erkek partnerinin orgazmına katkı sağlar ve orgazmın şiddetini artırırlar. Levator ani orgazm ve vajinal kavrama sırasında motor cevabın ayarlanmasını sağlar. Bu kasların hipertonik olması ve istemsiz kasılmalarına bağlı vajinismus gelişmekte veya disparoni ve diğer seksüel ağrılı durumlar ortaya çıkmaktadır. Hipotonik olmaları ise vajinal hissin azalmasına (hipoanestezi), koital anorgazmiye ve cinsel ilişki veya orgazm sırasında üriner inkontinansa yol açabilir. Bu kasların iatrojenik nedenlerle veya travma nedeniyle hasarlanması, myastenia gravis ve kas hastalıklarından etkilenmeleri KCFB'na neden olabilir (1).
"Klitoral ve Vajinal Vasküler Yetmezlik Sendromu" olarak adlandırılan iliohipogasrik/pudendal arteryel yatağın aterosklerozisine sekonder genital kan akımının azalması vasküler nedenler içerisinde önemlidir. Aortoiliak veya aterosklerozise sekonder azalmış pelvik kan akımı vajinal duvar ve klitoral düz kaslarda fibrozise yol açabilir. Bunun sonucu vajinal kuruluk ve disparoni görülebilir. Ateroskleroz oluşturulan hayvanların histomorfometrik incelemesinde klitoral kavernöz arter duvarında kalınlaşma, korporeal düz kaslarda kayıp, kollajen içeriğinde artma tespit edilmiştir. İliohipogasrik/pudendal arteryel yatağın travmatik zedelenmesine neden olan pelvis kırıkları, künt travmalar, cerrahi yaralanma ve kronik olarak perineal basının artmasına neden olan bisiklete binmede KCFB'na neden olabilir (1).
Hormonal nedenler içerisinde östrojen ve testesteron seviyesinin azalmasına yol açan hipotalamik-pitüiter aks disfonksiyonu, menapoz, prematür ovarian yetmezlik, tıbbi veya cerrahi kastrasyon, doğum kontrolü için uzun süre oral kontraseptif kullanılması önemlidir. Östrojen azalması istek kaybına, disparoniye, cinsel aktivite sayısında azalmaya, genital duyarlılıkta azalmaya, orgazma ulaşmada zorluğa, testesteron azalması ise cinsel uyarı, libido, genital duyarlılık ve orgazmda azalmaya neden olmaktadır (1).
Kadın cinsel fonksiyon bozukluğuna pek çok ilaç neden olmaktadır. Bu ilaçlar Tablo 1'de özetlenmiştir.
Tablo 1: Kadın cinsel fonksiyon bozukluğuna neden olabilen ilaçlar (1)
Antihipertansifler
(1-(2 blokerler (clonidine, reserpine, prazosin)
ß-blokerler (propranolol, metoprolol)
Ca kanal blokerleri (diltiazem, nifedipine)
Diüretikler (hydrochlorothiazid)]
Kemoterapötikler
Alkilleyici ajanlar (busulfan, chlorambucil, cyclophosphamide)
Merkezi Sinir Sistemine etkili ajanlar
Antikolinerjikler (diphenhydramine),
Antikonvülzanlar (carpamazepine, phenobarbital, phenytoin)
Antidepresanlar (monoam inoksidaz inhibitörleri, trisiklik antidepresanlar, selektif seratonin reuptake inhibitörleri)
Antipsikotikler (phenothiazins, butyrophenones)
Narkotikler (oxycodone),
Sedatifler /Anksiyolitikler (benzodiazepines)
Hormonlara etkili ajanlar
Antiandrojenler (cimetidine, spironolactone),
Antiöstrojenler (tamoxifen, raloxifene),
Oral kontraseptifler
Kişinin kendini beğenmesi, vücut imajı, partneri ile karşılıklı ilişkisi cinsel cevapta önemli rol oynar. Depresyon, psikolojik ve ruhsal durum bozuklukları cinsel işlev bozukluğu nedeni olabilir.
KCFB'lerin tanısın da anamnez çok önemlidir. Yukarıda sayılan risk faktörleri ve KCFB nedenleri ayrıntılı olarak sorgulanmalıdır. Bu amaçla kadın cinsel cevabı evrelerini ayrıntılı olarak değerlendiren sorgulama formları kullanılabilir. 21 soruluk BISF-W (The brief index of sexual functioning for women) seksüel düşünce/cinsel arzu, uyarılma, seksüel aktivite frekansı, seksi kabul etme/sekse başlama, zevk/orgazm, cinsel ilişki tatmini ve seksüel fonksiyonu etkileyen problemleri sorgulamaktadır. FSFI (The Female Sexual Functioning Index) özellikle cinsel uyarılma bozukluğunu test eden 19 soruluk [lubrikasyon (4 soru), uyarılma (4 soru), cinsel arzu (2 soru), ağrı (3 soru), orgazm (3 soru), tatmin (3 soru)] bir sorgulama formudur ve her iki formun da geçerlilik çalışmaları yapılmıştır. Bunların yanı sıra IFSF (Index of Female Sexual Function), FIEI (Female Invention Efficacy Index), Female Sexual Distress Scale, DISF/DISF-SR (The Derogatis inteview for sexual functioning) gibi sorgulama formları da kullanılabilir (6).
Hastanın psikososyal olarak değerlendirilmesinin yanı sıra ayrıntılı jinekolojik muayeneyi içeren genel fizik muayenesi önemlidir. Hormon profilinde LH, FSH, prolaktin, total ve serbest testesteron, seks hormon bağlayıcı globulin ve östradiol seviyelerine bakılmalıdır. Kan şekerinin yanı sıra KC enzimleri, lipid profili ve tiroid fonksiyon testleri de önemlidir.
Özellikle vasküler patolojilerin saptanmasında genital kan akımının değerlendirilmesi çok önemlidir. Doppler ultrasonografi ile klitoral, labial, üretral ve vajinal pik sistolik ve diastol sonu akım hızları ölçülür. Vajinal...
İçeriğin tamamını görüntülemek için lütfen giriş yapın.
Giriş yap veya üye ol.